เมื่อ “มาซาโตชิ อิโตะ” คือผู้สร้างอาณาจักร และ “โทชิฟูมิ ซูซูกิ” คือผู้ปฏิวัติโมเดลร้านสะดวกซื้อโลก

 

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ร้านสะดวกซื้อ 7-Eleven ในญี่ปุ่นไม่ได้ทำหน้าที่เพียง “ขายสินค้า” แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างการใช้ชีวิตประจำวันของผู้คน ตั้งแต่เรื่องอาหาร การเดินทาง การเงิน ไปจนถึงบริการสาธารณะ

 

และหนึ่งในบุคคลสำคัญที่อยู่เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงร้านสะดวกซื้อดังกล่าว คือ Toshifumi Suzuki ชายผู้ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็น “บิดาแห่งอุตสาหกรรมร้านสะดวกซื้อญี่ปุ่น”

 

รายงานข่าวล่าสุด บริษัท Seven & i Holdings ประกาศเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2026 ว่า Toshifumi Suzuki เสียชีวิตด้วยภาวะหัวใจล้มเหลว เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคมที่ผ่านมา ด้วยวัย 93 ปี ถือเป็นการปิดฉากชีวิตของนักธุรกิจผู้เปลี่ยนร้านค้าปลีกขนาดเล็กริมถนน ให้กลายเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของสังคมเมืองญี่ปุ่นยุคใหม่

 

หากมีสถานที่ใดสะท้อน “วิถีชีวิตของญี่ปุ่นร่วมสมัย” ได้ชัดเจนที่สุด สถานที่แห่งนั้นอาจไม่ใช่วัดโบราณ ไม่ใช่รถไฟชินคันเซ็น หรือย่านธุรกิจใจกลางกรุงโตเกียว หากแต่เป็นร้าน 7-Eleven ที่เปิดไฟสว่างตลอด 24 ชั่วโมง

 

เพราะสำหรับชาวญี่ปุ่นจำนวนมาก ร้านสะดวกซื้อไม่ใช่เพียงร้านค้า แต่คือส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน และชายผู้วางรากฐานให้ระบบร้านสะดวกซื้อดังกล่าวเติบโตจนกลายเป็นวัฒนธรรมในระดับประเทศ เพิ่งจากโลกใบนี้ไปอย่างไม่มีวันกลับ

 

 

ภาพจาก https://citly.me/bx0yH

แม้การจากไปของ Toshifumi Suzuki จะทำให้สื่อจำนวนมากยกย่องเขาในฐานะ “ผู้ก่อตั้ง 7-Eleven ญี่ปุ่น” หรือ “บิดาแห่งร้านสะดวกซื้อญี่ปุ่น” แต่เมื่อย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์ธุรกิจอย่างละเอียด จะพบว่า ความสำเร็จของอาณาจักรร้านค้าปลีกแห่งนี้ไม่ได้เกิดจากชายเพียงคนเดียว

 

เบื้องหลังการเติบโตของ 7-Eleven Japan ยังมีอีกชื่อหนึ่งที่แทบไม่อาจแยกออกจากกัน นั่นคือ Masatoshi Ito มหาเศรษฐีธุรกิจค้าปลีกผู้สร้างรากฐานของกลุ่มธุรกิจ Ito-Yokado และต่อยอดจนกลายเป็นเครือค้าปลีกระดับโลกในเวลาต่อมา

 

หากอิโตะคือผู้สร้าง “อาณาจักรค้าปลีก” ซูซูกิก็คือผู้สร้าง “ระบบปฏิบัติการ” ให้ร้านสะดวกซื้อกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของชาวญี่ปุ่น หนึ่งคนวางรากฐานองค์กร อีกคนเปลี่ยนโมเดลธุรกิจ หนึ่งคนสร้างอาณาจักร อีกคนสร้างระบบ

 

และเมื่อชื่อของทั้งคู่ถูกนำมาวางเคียงกัน จึงเกิดคำถามสำคัญขึ้นว่า แท้จริงแล้ว ใครกันแน่คือ “บิดาแห่งร้านสะดวกซื้อ 7-Eleven” ตัวจริง

 

 

ภาพจาก https://citly.me/lmCNb

เรื่องราวของอาณาจักร Seven & i Holdings ไม่ได้เริ่มต้นจากร้านสะดวกซื้อ แต่เริ่มจากร้านขายเสื้อผ้าขนาดเล็กของครอบครัวในกรุงโตเกียว หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้ชายผู้เข้ามารับช่วงต่อธุรกิจดังกล่าวคือ Masatoshi Ito ซึ่งในเวลานั้นญี่ปุ่นกำลังฟื้นตัวทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว พร้อมกับการขยายตัวของชนชั้นกลางในเมืองใหญ่

 

อิโตะมองเห็นว่า พฤติกรรมผู้บริโภคญี่ปุ่นกำลังเปลี่ยนไป ผู้คนไม่ได้ต้องการเพียงร้านขายของแบบดั้งเดิมอีกต่อไป แต่ต้องการค้าปลีกสมัยใหม่ที่ครบวงจร สะดวก และมีสินค้าหลากหลายมากขึ้น

 

จากร้านเสื้อผ้าเล็กๆ ธุรกิจจึงค่อยๆ ขยายตัวเป็นซูเปอร์มาร์เก็ตในชื่อ Ito-Yokado ก่อนเติบโตขึ้นเป็นหนึ่งในเครือค้าปลีกที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ สิ่งสำคัญที่อิโตะสร้างขึ้น ไม่ได้มีเพียงยอดขายหรือจำนวนสาขา 

 

แต่คือ โครงสร้างพื้นฐานของธุรกิจค้าปลีกสมัยใหม่ ทั้งระบบกระจายสินค้า เครือข่ายโลจิสติกส์ เงินทุน และการบริหารจัดการองค์กรขนาดใหญ่

 

 

ในช่วงต้นทศวรรษ 1970 ขณะที่ญี่ปุ่นกำลังหลงใหลกับซูเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่และห้างสรรพสินค้าแบบอเมริกัน ผู้บริหารส่วนใหญ่ต่างเชื่อว่า “ร้านค้าขนาดเล็ก” กำลังจะหมดอนาคต

 

แต่ Toshifumi Suzuki กลับมองต่างออกไป ระหว่างเดินทางเยือนสหรัฐอเมริกา เขาได้พบกับร้านสะดวกซื้อภายใต้การบริหารของ Southland Corporation เจ้าของแบรนด์ 7-Eleven และมองเห็นศักยภาพบางอย่างที่คนอื่นมองข้าม

 

แม้ในเวลานั้น หลายฝ่ายจะเชื่อว่าญี่ปุ่นกำลังมุ่งหน้าเข้าสู่ยุค “ค้าปลีกขนาดใหญ่” และร้านโชห่วยกำลังถูกแทนที่ แต่ซูซูกิเชื่อว่า โครงสร้างเมืองของญี่ปุ่นแตกต่างจากอเมริกาโดยสิ้นเชิง เช่น เมืองญี่ปุ่นมีประชากรหนาแน่น พื้นที่อยู่อาศัยขนาดเล็ก และผู้คนจำนวนมากเดินเท้าและใช้ระบบขนส่งสาธารณะเป็นหลัก

 

นั่นหมายความว่า ร้านค้าขนาดเล็กที่เข้าถึงง่าย อาจตอบโจทย์ชีวิตคนเมืองได้มากกว่าห้างขนาดใหญ่เสียอีก
 

ภาพจาก www.facebook.com/7andi.global

 

อย่างไรก็ตาม แนวคิดดังกล่าวถูกคัดค้านอย่างหนัก ทั้งจากผู้บริหาร นักวิชาการ และที่ปรึกษาทางธุรกิจ หลายคนมองว่า การนำโมเดลร้านสะดวกซื้อจากสหรัฐฯ มาใช้ในญี่ปุ่นไม่มีทางประสบความสำเร็จ

 

แต่ซูซูกิยังคงเดินหน้าต่อ ในปี 1974 ร้าน 7-Eleven Japan สาขาแรกจึงถือกำเนิดขึ้นที่ย่านโทโยสุ กรุงโตเกียว และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในอุตสาหกรรมค้าปลีกญี่ปุ่น

 

สิ่งสำคัญคือ ซูซูกิไม่ได้เพียง “คัดลอก” โมเดลจากอเมริกา หากแต่ปรับมันใหม่ทั้งหมดให้เข้ากับสังคมญี่ปุ่น ไม่ว่าจะร้านมีขนาดเล็กลง สินค้าหมุนเวียนเร็วขึ้น เพิ่มอาหารพร้อมรับประทาน เติมสินค้าหลายรอบต่อวัน ตลอดจนการใช้ข้อมูลยอดขายวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภคแบบเรียลไทม์

 

จากร้านสะดวกซื้อธรรมดา 7-Eleven จึงค่อยๆ กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานของชีวิตเมือง ที่เชื่อมโยงผู้คนเข้ากับอาหาร บริการ การเงิน และวิถีชีวิตประจำวันอย่างแนบแน่น

 

และนั่นคือจุดที่ทำให้หลายคนยกย่องซูซูกิว่า ไม่ใช่เพียงนักธุรกิจ แต่คือ “ผู้ปฏิวัติร้านสะดวกซื้อ” ของญี่ปุ่นอย่างแท้จริง

 

 

 

ภาพจาก www.facebook.com/7andi.global

7-Eleven ญี่ปุ่น เป็นผู้บุกเบิกการใช้ระบบ Point of Sale (POS) วิเคราะห์ยอดขายแบบรายชิ้น เพื่อนำข้อมูลมาปรับสินค้าให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ ช่วงเวลา และพฤติกรรมลูกค้า ร้านแต่ละสาขาจึงมีสินค้าแตกต่างกันตามความต้องการของคนในย่านนั้นๆ 

 

แนวคิด “ค้าปลีกขับเคลื่อนด้วยข้อมูล” ซึ่งเริ่มต้นในญี่ปุ่น ได้กลายเป็นมาตรฐานของธุรกิจค้าปลีกยุคใหม่ในเวลาต่อมา

 

 

ซูซูกิยังเปลี่ยนร้านสะดวกซื้อจากพื้นที่ขายขนมและเครื่องดื่ม ให้กลายเป็นแหล่งอาหารพร้อมรับประทานสำหรับคนเมือง เบนโตะ โอนิกิริ แซนด์วิช และอาหารสำเร็จรูป ถูกพัฒนาอย่างจริงจัง ทั้งคุณภาพ ความสดใหม่ 

 

และระบบกระจายสินค้า 7-Eleven ญี่ปุ่น ยังใช้ระบบเติมสินค้าหลายรอบต่อวัน เพื่อรักษาคุณภาพอาหารสด ซึ่งแตกต่างจากร้านสะดวกซื้อแบบดั้งเดิมในสหรัฐฯ โมเดลดังกล่าวต่อมากลายเป็นต้นแบบของร้านสะดวกซื้อทั่วเอเชีย รวมถึงไทย

 

 

แทนที่จะเปิดสาขากระจายทั่วประเทศ ซูซูกิเลือกเปิดร้านจำนวนมากในพื้นที่เดียวกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพด้านโลจิสติกส์และลดต้นทุนขนส่ง 

 

กลยุทธ์นี้ช่วยให้สินค้าเติมได้รวดเร็ว สดใหม่ และสร้างการจดจำแบรนด์ จน 7-Eleven กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คน โมเดลดังกล่าวถูกยกให้เป็นหนึ่งในกลยุทธ์ค้าปลีกที่ทรงประสิทธิภาพที่สุดของญี่ปุ่น

 

 

เมื่อเวลาผ่านไป 7-Eleven ในญี่ปุ่นเริ่มทำหน้าที่มากกว่า “ร้านค้า” ผู้คนสามารถจ่ายบิล ถอนเงิน รับพัสดุ ซื้อตั๋ว หรือเข้าถึงบริการต่างๆ ได้ตลอด 24 ชั่วโมง สำหรับชาวญี่ปุ่นจำนวนมาก 

 

ร้านสะดวกซื้อจึงกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานของชีวิตคนเมือง ไม่ต่างจากระบบขนส่งสาธารณะ นี่คือเหตุผลที่หลายคนมองว่า สิ่งที่ซูซูกิสร้างขึ้น ไม่ใช่เพียงโมเดลค้าปลีก แต่คือ “ระบบชีวิต” ของสังคมเมืองยุคใหม่ 

 

 

ภาพจาก https://citly.me/PyrtA

แม้ 7-Eleven จะถือกำเนิดขึ้นในสหรัฐฯ แต่จุดเปลี่ยนสำคัญของแบรนด์กลับเกิดขึ้นที่ญี่ปุ่น ตลอดช่วงทศวรรษ 1970–1980 โมเดลร้านสะดวกซื้อแบบญี่ปุ่นเติบโตอย่างรวดเร็ว ภายใต้การบริหารของ 7-Eleven Japan จนมีประสิทธิภาพและทำกำไรสูงกว่าต้นแบบในอเมริกา 

 

ในขณะเดียวกัน บริษัทแม่ในสหรัฐฯ อย่าง Southland Corporation กลับเผชิญปัญหาหนี้สินจำนวนมหาศาลจากการขยายธุรกิจและการซื้อกิจการ ก่อนจะยื่นขอล้มละลายในช่วงต้นทศวรรษ 1990

 

สถานการณ์ดังกล่าวนำไปสู่เหตุการณ์ที่แทบไม่มีใครคาดคิด บริษัทญี่ปุ่นที่เคย “นำเข้า” โมเดล 7-Eleven จากอเมริกา กลับกลายเป็นฝ่ายเข้าซื้อหุ้นกว่า 70% และเข้าไปฟื้นฟูกิจการของบริษัทแม่ในสหรัฐฯ

 

ภายใต้การนำของ Masatoshi Ito และ Toshifumi Suzuki ญี่ปุ่นได้เข้าควบคุมธุรกิจ 7-Eleven ในอเมริกา พร้อมปรับโครงสร้างองค์กรครั้งใหญ่ เหตุการณ์นี้ไม่ได้เป็นเพียงดีลธุรกิจธรรมดา 

 

แต่สะท้อนการกลับด้านอำนาจในโลกเศรษฐกิจยุคหลังสงคราม จากเดิมที่ญี่ปุ่นเคยเรียนรู้ระบบค้าปลีกจากอเมริกา กลายเป็นญี่ปุ่นที่เข้าไปช่วยกอบกู้แบรนด์อเมริกันระดับโลก และในที่สุด ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่เคยนำเข้า 7-Eleven กลับกลายเป็นผู้กอบกู้แบรนด์จากเจ้าของเดิม

 

หลังการปรับโครงสร้างธุรกิจ 7-Eleven ได้ขยายตัวต่อเนื่องไปทั่วโลก จนกลายเป็นเครือร้านสะดวกซื้อที่มีสาขามากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกในปัจจุบัน โดยมี 85,000 สาขาทั่วโลก ญี่ปุ่นมีสาขามากที่สุด  21,600+ สาขา ส่วนไทยมีสาขามากเป็นอันดับ 2 จำนวน  16,084 สาขา อันดับที่ 3 สหรัฐอเมริกา 12,300+ สาขา อันดับ 4 เกาหลีใต้ 11,000+ สาขา 

 

 

ภาพจาก https://citly.me/8kf4G

การจากไปของ Toshifumi Suzuki ทำให้ชื่อของเขาถูกกล่าวถึงอีกครั้งในฐานะ “บิดาแห่งร้านสะดวกซื้อญี่ปุ่น” ชายผู้เปลี่ยนร้านสะดวกซื้อให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คน แต่เมื่อย้อนมองประวัติศาสตร์ของ 7-Eleven Japan อย่างรอบด้าน คำถามสำคัญก็ยังคงอยู่ที่ว่า หากไม่มี Masatoshi Ito อาณาจักรดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้หรือไม่

 

อิโตะ คือ ผู้สร้างรากฐานของธุรกิจค้าปลีกญี่ปุ่นยุคใหม่ เขาวางเครือข่ายซูเปอร์มาร์เก็ต สร้างระบบทุน โลจิสติกส์ และองค์กรขนาดใหญ่ผ่าน Ito-Yokado จนกลายเป็นฐานสำคัญให้ 7-Eleven สามารถขยายตัวได้อย่างรวดเร็ว

 

ขณะที่ Toshifumi Suzuki คือผู้มองเห็นอนาคตใน “ร้านเล็กๆ” และเปลี่ยนมันให้กลายเป็นโมเดลค้าปลีกที่ทรงอิทธิพลที่สุดรูปแบบหนึ่งของโลก หาก Masatoshi Ito คือ “นักสร้างอาณาจักร” ซูซูกิก็คือ “นักปฏิวัติระบบ”

 

ในอีกมุมหนึ่ง บทบาทของเขาอาจถูกเปรียบได้ใกล้เคียงกับสิ่งที่ Ray Kroc ทำกับ McDonald's ซึ่งเขาไม่ใช่ผู้คิดค้นต้นแบบธุรกิจ แต่คือผู้เปลี่ยน “ระบบธุรกิจ” ให้กลายเป็นโครงสร้างเครือข่ายแฟรนไชส์ที่ขยายได้ทั่วโลกอย่างมีประสิทธิภาพ

 

Kroc ทำให้ระบบแฟรนไชส์ของ McDonald's กลายเป็นมาตรฐานระดับโลก ซูซูกิก็ทำให้ร้านสะดวกซื้อไม่ได้เป็นเพียงร้านค้าเล็กๆ อีกต่อไป แต่กลายเป็นระบบปฏิบัติการที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล โลจิสติกส์ และพฤติกรรมผู้บริโภคแบบเรียลไทม์

 

หนึ่งคนสร้างแบรนด์ อีกคนออกแบบ “ระบบที่ทำให้แบรนด์ทำงานได้ทุกวัน” และนั่นคือจุดที่ 7-Eleven ไม่ได้เป็นแค่ร้านสะดวกซื้อ แต่กลายเป็นโมเดลค้าปลีกที่ถูกศึกษาทั่วโลกในฐานะระบบมากกว่าร้าน

 

อิทธิพลดังกล่าวไม่ได้หยุดอยู่แค่ในญี่ปุ่น แต่ยังขยายมาถึงประเทศไทย ซึ่ง CP All นำโมเดลร้านสะดวกซื้อแบบญี่ปุ่นมาพัฒนาต่อ จน 7-Eleven กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตคนไทยเช่นกัน ตั้งแต่การซื้ออาหารพร้อมทาน การจ่ายบิล การส่งพัสดุ ไปจนถึงการเป็นพื้นที่พักของผู้คนในเมืองตลอด 24 ชั่วโมง 

 

แม้วันนี้ผู้บุกเบิกทั้ง 2 จะจากไปแล้ว แต่โลกค้าปลีกที่พวกเขาร่วมกันสร้างยังคงดำเนินต่อไป ภายใต้แสงไฟของร้านสะดวกซื้อที่ไม่เคยดับ ทั้งในโตเกียว กรุงเทพฯ และอีกหลายเมืองทั่วโลก

 

แหล่งข้อมูล

นักเขียน

คุณมนตรี ศรีวงษ์ (อ๊อฟ)