ตลาดค้าปลีกจีนถ้าย้อนไปในยุคเก่า ถูกจำกัดและถูกควบคุมอย่างเข้มงวดจากรัฐบาล ไม่ต้องพูดถึงสีสันหรือความคึกคัก การซื้อขายเป็นไปอย่างเงียบเหงา กระทั่งจีนเริ่มมีนโยบายเปิดประเทศผนวกกับการปฏิรูปเศรษฐกิจ 

 

รัฐบาลจีนเริ่มอนุญาตให้ประชาชนทำธุรกิจส่วนตัวได้ จึงเกิดร้านโชห่วยริมทาง ร้านแผงลอย รวมถึงตลาดสด เป็นก้าวแรกก่อนที่ค้าปลีกจีนจะเติบโตจนกลายเป็นมหาอำนาจของโลก

 

ทุกวันนี้สมรภูมิค้าปลีกในจีนแข่งขันกันรุนแรงมากในระดับที่เรียกว่า Red Ocean แต่จุดเด่นที่เห็นได้ชัดอีกอย่างคือตลาดค้าปลีกจีนแม้จะแข่งกันหนักแต่ไม่มีใครสามารถกินรวบได้ทั้งประเทศ เนื่องจากความแตกต่างด้านวัฒนธรรมและภูมิศาสตร์ ตลาดจึงถูกแบ่ง 2 กลุ่มหลักๆคือ

 

1.กลุ่มแบรนด์ญี่ปุ่น เช่น 7-Eleven, Lawson, FamilyMart ที่เน้นการยึดทำเลทองในเมืองที่คนพลุกพล่านอย่างเซี่ยงไฮ้ , ปักกิ่ง มีอัตราความหนาแน่นของประชากรเฉลี่ย 2,000 – 3,000 คนต่อ 1 ร้านค้า ร่วมกับการใช้จุดเด่นที่คู่แข่งเลียนแบบได้ยากคือเมนูอาหารพร้อมทาน สร้างรายได้จากสินค้ากลุ่มนี้ให้ธุรกิจกว่า 20-30% เพราะตอบโจทย์ยุคที่คนเร่งรีบได้ดี 

 

ไม่ว่าจะเป็นข้าวกล่อง , ข้าวปั้น , แซนด์วิช , สลัด ที่ถูกคิดค้นพัฒนาโดยเชฟมืออาชีพ ปรับรสชาติให้เข้ากับคนจีนในแต่ละภูมิภาค รวมถึงการใช้กลยุทธ์ตลาดร่วมมือกับกลุ่มทุนใหญ่ในแต่ละพื้นที่ ก็ยิ่งทำให้ร้านสะดวกซื้อเป็นกลุ่มค้าปลีกที่ได้รับความนิยมสูงมาก

 

2.กลุ่มแบรนด์ท้องถิ่น เช่น Meiyijia , Tianfu สามารถเติบโตจนมีจำนวนสาขามากกว่าแบรนด์จากญี่ปุ่นรวมกัน เกิดจากการเลือกสู้ในทำเลที่แบรนด์ต่างชาติมองข้าม 

ภาพจาก https://citly.me/f5PHw
 

นั่นคือ เมืองระดับรองและการทำตัวเองให้เป็นมากกว่าร้านขายของ แต่เป็น เน้นการศูนย์กลางการใช้ชีวิตของคนในชุมชน ขับเคลื่อนด้วยสินค้า FMCG ร่วมกับบริการชุมชน 

 

ซึ่งข้อมูลจากสมาคมการค้าและแฟรนไชส์แห่งประเทศจีน (CCFA) ระบุว่าสาขาของ Meiyijia มากกว่า 60% ไม่ได้อยู่ในเมืองหลวงหรือเมืองใหญ่ แต่อยู่ในเขตอุตสาหกรรมชานเมือง 

 

รวมถึงอยู่ในเขตชุมชนที่มีการอยู่อาศัยหนาแน่นของผู้มีรายได้ปานกลาง จุดเด่นที่ทำให้ได้เปรียบทำเลในเมืองใหญ่คือ ค่าเช่าที่ถูกกว่าเฉลี่ย 50-60% จึงทำให้มีระยะเวลาคืนทุน (Payback Period)ที่เร็วขึ้น แถมใข้เงินลงทุนน้อยกว่า จนสร้างสถิติขยายสาขาได้เฉลี่ย 3,000 - 4,000 สาขาต่อปี

 

และหลายคนก็อาจจะสงสัยว่าในตลาดค้าปลีกจีนตอนนี้ทำไมถึงไม่มีแบรนด์จากฝั่งยุโรปไปแข่งขัน คำตอบคือเคยมีแต่ถูกกลืนโดยกลุ่มทุนจีนไปเรียบร้อย

อย่างในปี 2019 คาร์ฟูร์ตัดสินใจขายหุ้น 80% ให้กับ Suning.com ยักษ์ใหญ่ค้าปลีกเครื่องใช้ไฟฟ้าและอีคอมเมิร์ซของจีน หรือแม้แต่ Tesco ก็ยังขายกิจการทั้งหมดในจีนให้แก่กลุ่ม CR Vanguard (China Resources) ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจยักษ์ใหญ่ของจีนไปตั้งแต่ปี 2014

 

 

Meiyijia เริ่มต้นจากการเป็นเพียงร้านซูเปอร์มาเก็ตท้องถิ่น ก่อตั้งในปี 1990 โดย Ye Zhijian ถือเป็นซูเปอร์มาร์เก็ตแห่งแรกขึ้นที่เมืองหู่เหมิน ในตงกวน 

 

กระทั่งในปี 1996 สามารถขยายสาขาได้รวดเร็วเกือบ 50 แห่ง แต่ Ye Zhijian เริ่มมองเห็นข้อจำกัดของซูเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่ที่ใช้เงินลงทุนสูงและหาทำเลยากขึ้น จึงเริ่มสนใจโมเดล "ร้านสะดวกซื้อ (Convenience Store)" ขนาดเล็กที่เข้าถึงชุมชนได้ง่ายกว่า

 

ในปี 1997 จึงได้ก่อตั้งแบรนด์ Meiyijia เพื่อลุยตลาดร้านสะดวกซื้อ และใช้เวลา 10 ปีเต็มในการขยายสาขาจาก 1 สู่ 1,000 สาขาซึ่งในช่วงนี้เองที่ Meiyijia เริ่มการวางรากฐานระบบขนส่ง (Logistics) และระบบไอทีหลังบ้านเป็นของตัวเอง และหลังจากยึดทำเลในกวางตุ้งได้ Meiyijia เริ่มขยายสาขาไปทั่วประเทศจีน โดยใช้ เทคโนโลยี ดิจิทัล และ AIร่วมกับระบบแฟรนไชส์ที่ซัพพอร์ตผู้ประกอบการที่สนใจลงทุน

 

ในปี 2020 Meiyijia ขยายตัวเพิ่มขึ้นอีกเท่าตัว มีสาขากว่า 20,000 แห่งท่ามกลางยุคเปลี่ยนผ่านพฤติกรรมผู้บริโภคสู่สังคมไร้เงินสดและเดลิเวอรี Meiyijia พัฒนาระบบสั่งของและเช็กสต็อกอัจฉริยะ ทำให้การดูแลร้านค้าจำนวนมากเป็นเรื่องง่ายขึ้น

 

ปี 2022 Meiyijia มีสาขารวมกว่า 30,000 แห่งและคว้าตำแหน่งเชนร้านสะดวกซื้อที่มีจำนวนสาขามากที่สุดในจีน แซงหน้าคู่แข่งรายอื่นได้สำเร็จ มาถึงปี 2025 ที่ผ่านมา Meiyijia สร้างสถิติโลกด้วยการมีสาขามากกว่า 40,000 แห่ง ครอบคลุมกว่า 230 เมืองทั่วประเทศจีน มีสมาชิกในระบบ (Loyalty Program) กว่า 100 ล้านคน

 

 

เคล็ดลับความสำเร็จของ Meiyijia คือกรณีศึกษาที่ดีที่สุดสำหรับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ปัจจุบันมีการเปิดสาขาใหม่เฉลี่ย 3,000 – 4,000 แห่ง/ปี มีลูกค้ารวมในทุกสาขามากกว่า 20 ล้านคนต่อวัน ประเมินเบื้องต้นมียอดขายรวมของเครือ Meiyijia กว่า 3.5 - 4 หมื่นล้านหยวนต่อปี หรือประมาณ 1.7 - 2 แสนล้านบาท

 

ถ้าถามถึงเคล็ดลับสู่ความสำเร็จสามารถวิเคราะห์ออกมาเป็น 4 ปัจจัยหลักๆ ได้แก่

 

 

Meiyijia รู้ดีว่าจะสู้ด้วยเงินทุนแบบแบรนด์ใหญ่อย่าง 7-Eleven หรือ Lawson ไม่ได้ จึงเริ่มต้นจากทำเลรอง แต่การเลือก “เมืองตงกวน” เป็นจุดเริ่มต้นคือการติดกระดุมเม็ดแรกของแบรนด์ที่ชัดเจนมาก 

 

ซึ่งในเมืองตงกวนมีประชากรกว่า 10 ล้านคน และกว่า 70% เป็นแรงงานที่ย้ายถิ่นฐานมาทำงานโรงงาน และการที่แบรนด์อย่าง 7-Eleven หรือ Lawson ออกแบบสินค้ามาเพื่อพนักงานออฟฟิศ จึงไม่ตอบโจทย์ลูกค้ากลุ่มแรงงาน และ Meiyijia มองเห็นช่องว่างขนาดใหญ่และกวาดลูกค้ากลุ่มนี้ไปครองได้ทั้งหมด 

 

 

เป็นหัวใจหลักที่ทำให้ Meiyijia แตกต่างจากร้านสะดวกซื้อแบรนด์อื่นอย่างชัดเจน ในวงการค้าปลีกเรียกกลยุทธ์นี้ว่าการสร้าง High-Frequency Traffic Trigger หรือตัวกระตุ้นให้เกิดการเข้าร้านอย่างต่อเนื่อง ภายในร้านนอกจากสินค้าก็ยังมีบริการนฐานในชีวิตประจำวัน 

 

เช่น การรับพัสดุ, การจ่ายบิล, การเติมเงิน ที่คิดค่าบริการไม่แพง แต่ลูกค้ามาที่เดียวก็มีครบทุกสิ่งที่ต้องการ ซึ่ง Meiyijia ไม่ได้ทำระบบขนส่งเอง แต่เป็นพันธมิตรร่วมกับ Cainiao Network เครือข่ายโลจิสติกส์ของ Alibaba และ SF Express ผลที่ได้จากแนวทางนี้คือเมื่อลูกค้ามาส่ง - รับพัสดุ มักจะซื้อสินค้าอื่นกลับไปด้วยเพิ่มยอดขายต่อบิลได้ 30-40% 

 

3.ระบบแฟรนไชส์โมเดล Loose-Tight Coupling 

 

ภาพจาก https://citly.me/6sdz5

เพราะ Meiyijia เชื่อว่าไม่มีใครรู้จักลูกค้าได้ดีกว่าเจ้าของร้านที่อยู่ในพื้นที่ ดังนั้นจึงมอบอิสระในการจัดพอร์ตสินค้า 

 

ไม่บังคับว่าทุกร้านต้องวางสินค้าเหมือนกัน และให้สิทธิในการจัดโปรโมชันที่เข้ากับความต้องการของคนในพื้นที่ เช่นการแถมสินค้า หรือลดราคาให้ลูกค้าในชุมชน รวมถึงการยืดหยุ่นในเรื่องเวลาเปิดปิดที่สอดคล้องกับพื้นที่เพื่อลดภาระเรื่องต้นทุนค่าไฟ+ค่าแรงต่างๆ อย่างไรก็ดี Meiyijia ยังมีมาตรฐานที่ร้าน

 

แฟรนไชส์ต้องสั่งสินค้าผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลของ Meiyijia เท่านั้น ห้ามไปซื้อของจากยี่ปั๊วภายนอกมาวางเอง ระบบนี้เชื่อมต่อกับคลังสินค้าอัจฉริยะ ทำให้กระจายสินค้าถึงหน้าร้านได้แม่นยำภายใน 24 ชั่วโมง 

 

และได้ต้นทุนที่ถูกกว่า และทุกสาขาระบบ POS ต้องเชื่อมต่อกับส่วนกลางเพื่อควบคุมไม่ให้มีการโก่งราคากับผู้บริโภค และตรวจสอบได้ทันทีหากมีสินค้าปลอมหรือสินค้าหมดอายุหลุดเข้ามาในระบบ 

 

ที่สำคัญมี ระบบ AI ช่วยเตือนความเสี่ยง อัลกอริทึมจะคอยมอนิเตอร์สต็อกสินค้าของแต่ละร้าน หากพบว่าร้านไหนมีสินค้าค้างสต็อกนานเกินไป (Dead Stock) หรือเงินทุนหมุนเวียนเริ่มติดขัด ระบบจะส่งสัญญาณเตือนพร้อมคำแนะนำให้เจ้าของร้านทำโปรโมชันระบายของทันที เพื่อป้องกันไม่ให้ร้านเจ๊ง

 

4.สร้างธุรกิจให้เติบโตด้วย Digital & Data-Driven

ทั้งนี้ Meiyijia ลงทุนกับระบบ AI และ Cloud ร่วมกับ Huawei เพื่อทำระบบ พยากรณ์ความต้องการสินค้า (Demand Forecasting) 

 

ข้อดีคือช่วยให้ผู้ประกอบการลดต้นทุนจม เจ้าของร้านสามารถสั่งสินค้าในปริมาณที่พอดีสำหรับการขาย ไม่ต้องตุนสินค้านานเกินไป เพิ่มโอกาสสร้างกระแสเงินสดได้คล่องตัวจากการเปลี่ยนสินค้าเป็นเงินสดได้รวดเร็ว 

 

และยังลดปัญหาต้นทุนสินค้าที่หมดอายุขายไม่ออกเพราะ AI ช่วยคุมยอดทิ้ง (Wastage Rate) ให้ต่ำลงจนเกือบเป็นศูนย์ เพิ่มเปอร์เซ็นต์กำไรสุทธิให้ร้านค้าได้มากขึ้น

 

และจากการที่ Meiyijia ประสบความสำเร็จในตลาดจีนอย่างมาก และด้วยความที่ตลาดมีการแข่งขันสูง เมื่อต้นปี 2026 ที่ผ่านมา Meiyijia เริ่มการขยายตลาดไปต่างประเทศอย่างเวียดนาม (ฮานอย) และมาเลเซีย ภายใต้ชื่อแบรนด์ใหม่ว่า Ohmee

 

กรณีศึกษาของ Meiyijia สามารถนำมาปรับใช้กับ SMEs ไทยได้อย่างดี เช่นการนำระบบ POS มาใช้ เพราะระบบเหล่านี้จะช่วยให้รู้ได้ทันทีว่าอะไรคือสินค้าทำเงิน 

 

รวมถึงมีระบบช่วยวิเคราะห์การสร้างยอดขายได้อย่างมีประสิทธิภาพ ในด้านการเลือกทำเล Meiyijia พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าทำเลรองก็สร้างยอดขายได้ดีไม่แพ้ทำเลเมืองใหญ่ 

 

ดังนั้นหากเราทำร้านค้าปลีกหรือร้านอาหารอย่ายึดติดกับทำเลทองที่ส่วนใหญ่ค่าเช่าแพงมาก แต่ให้มองดูสินค้าของเราว่าเหมาะกับกลุ่มลูกค้าแบบไหนและเลือกทำเลในพื้นที่รองๆที่มีกลุ่มลูกค้าเหล่านั้น และการทำโปรโมชันก็ไม่ใช่คำตอบในการสร้างยอดขายเพิ่มขึ้น 

 

แค่ควรเพิ่มมูลค่าให้ธุรกิจจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของคนในพื้นที่นั้นๆ สิ่งเหล่านี้คือเคล็ดลับเบื้องต้นที่นำไปประยุกต์ใช้และได้ผลจริง

 

อ้างอิง 

นักเขียน

คุณรัตนชัย ม่วงงาม (เปี๊ยก)