ทำไมกรุงเทพถึงมี “จุดที่น้ำท่วมซ้ำ” แม้ฝนจะตกเท่ากันทุกปี? - https://www.thaifra

[รอบรู้ ไทย]

ทำไมกรุงเทพถึงมี “จุดที่น้ำท่วมซ้ำ” แม้ฝนจะตกเท่ากันทุกปี?



เคยสงสัยไหมว่าทำไมฝนตกทีไร ซอยเดิม ถนนเส้นเดิม ในกรุงเทพฯ ก็ยังคงจมน้ำเหมือนเดิมทุกครั้ง? ทั้งที่ปริมาณน้ำฝนในแต่ละปีก็ไม่ได้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ปัญหานี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากโชคชะตา แต่เป็นผลลัพธ์ของโครงสร้างเมืองที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว ผสานกับระบบระบายน้ำใต้ดินที่กำลังเผชิญภาระหนักเกินรับไหว โดยเฉพาะปัญหาเชิงกายภาพอย่างคอขวดในทางระบายน้ำ ความเสื่อมสภาพของอุปกรณ์ และที่สำคัญคือประสิทธิภาพของ ฝาท่อระบายน้ำ ในพื้นที่ซึ่งอาจกลายเป็นอุปสรรคชิ้นใหญ่ในการรับน้ำลงสู่คลองสายหลัก

วิเคราะห์โครงสร้างใต้ดิน เหตุผลที่บางพื้นที่ขังนานกว่าปกติ
เมืองหลวงแห่งนี้ตั้งอยู่บนดินตะกอนปากแม่น้ำที่มีความชื้นสูง การทรุดตัวของแผ่นดินจึงเกิดขึ้นตลอดเวลา ส่งผลให้พื้นที่หลายจุดกลายเป็น "แอ่งกะทะ" โดยไม่รู้ตัว เมื่อฝนตกหนัก น้ำจากพื้นที่สูงจะไหลมารวมกันที่จุดต่ำสุดเสมอ แต่นั่นเป็นเพียงปัจจัยธรรมชาติ ส่วนปัจจัยทางวิศวกรรมที่ทำให้เกิดน้ำท่วมขังซ้ำซาก ประกอบด้วยสาเหตุสำคัญดังต่อไปนี้
•   ผังเมืองและสิ่งปลูกสร้างขวางทางน้ำ การสร้างอาคารและถนนทับลำห้วยหรือคลองดั้งเดิม ทำให้ช่องทางไหลของน้ำตามธรรมชาติน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด
•   ขยะและเศษวัสดุอุดตันหน้าทางเข้า เมื่อเศษขยะ ถุงพลาสติก หรือใบไม้แห้ง ไหลไปกองท่วมบริเวณ ฝาท่อระบายน้ำ น้ำก็ไม่สามารถไหลผ่านลงสู่ท่อใต้ดินได้ทันเวลา
•   ขนาดท่อระบายน้ำที่ไม่สอดรับกับขนาดเมือง ท่อระบายน้ำจำนวนมากในเขตเมืองเก่าถูกออกแบบไว้เมื่อหลายสิบปีก่อน เพื่อรองรับประชากรที่น้อยกว่าปัจจุบันหลายเท่า
•   ระดับน้ำในคลองสายหลักสูงเกินไป ในช่วงน้ำทะเลหนุน การสูบน้ำออกจากท่อลงสู่คลองทำได้ยากลำบาก ส่งผลให้น้ำไหลย้อนกลับขึ้นมาตามเส้นทางเดิม
ความจริงที่น่าตกใจคือ ระบบระบายน้ำของกรุงเทพฯ ทำงานเป็นเครือข่ายเชื่อมต่อกัน หากจุดใดจุดหนึ่งเกิดปัญหา น้ำทั้งระบบจะชะลอตัวทันที

ปัจจัยด้านวิศวกรรมวัสดุกับการไหลของน้ำ
โครงสร้างระบายน้ำที่มีคุณภาพไม่ได้ขึ้นอยู่กับเครื่องสูบน้ำขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่เริ่มต้นตั้งแต่จุดรับน้ำจุดแรกบนชั้นผิวจราจร หากตะแกรงหรือช่องเปิดมีความกว้างไม่เหมาะสม น้ำฝนจะไหลผ่านได้ช้ามาก ในปัจจุบันโครงการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และงานโครงสร้างพื้นฐานหลายแห่งจึงให้ความสำคัญกับการเลือกใช้ ฝาท่อระบายน้ำ เหล็กหล่อเหนียว Ductile Iron คุณภาพสูงสำหรับงานโครงการก่อสร้าง เพื่อให้มั่นใจว่าจะรองรับแรงกดจากรถยนต์ขนาดใหญ่ได้ดี พร้อมช่องระบายน้ำที่ได้มาตรฐาน ไม่เกิดการอุดตันง่ายจากเศษตะกอนขนาดใหญ่
ความสมดุลระหว่างความแข็งแรงและการระบายน้ำ ถือเป็นโจทย์ใหญ่ของการออกแบบเมืองยุคใหม่ หากเลือกใช้วัสดุที่ไม่เหมาะสม นอกจากจะทำให้น้ำท่วมขังแล้ว ยังเสี่ยงต่อการชำรุดเสียหายจนเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนนตามมาด้วย

7 สาเหตุซ่อนเร้นที่ทำให้ระบบระบายน้ำล้มเหลว
นอกเหนือจากปริมาณน้ำฝนแล้ว ปัจจัยแวดล้อมอื่นก็มีส่วนทำให้เกิดปัญหาน้ำขังอย่างสม่ำเสมอในจุดเดิม
1.   การสะสมของไขมันจากร้านอาหาร คราบไขมันที่ถูกเทลงท่อโดยไม่ผ่านดักไขมัน จะจับตัวเป็นก้อนแข็งขวางทางไหลของน้ำ
2.   การตะกอนของทรายและดิน ดินทรายจากงานก่อสร้างไหลลงไปสะสมในท่อ ทำให้ความลึกของท่อลดลงกว่าครึ่ง
3.   ความลาดเอียงของท่อผิดรูป การทรุดตัวของชั้นดินทำให้ท่อระบายน้ำบางช่วงเกิดอาการ "ท้องช้าง" น้ำจึงขังอยู่นิ่งๆ ไม่ไหลไปไหน
4.   ความเสียหายของโครงสร้างปิดฝา การเลือกใช้ ฝาท่อระบายน้ำ ที่ไม่มีมาตรฐาน อาจเกิดการแตกรักและหล่นลงไปขวางทางน้ำภายในท่อ
5.   การเชื่อมต่อเครือข่ายท่อไม่สมบูรณ์ บางพื้นที่ท่อระบายน้ำไม่ได้เชื่อมต่อกับระบบสายหลักอย่างแท้จริง ทำให้กลายเป็นจุดตับน้ำ
6.   ปัญหาไฟฟ้าดับบริเวณสถานีสูบน้ำ แม้ท่อจะระบายน้ำได้ดี แต่หากเครื่องสูบน้ำปลายทางไม่ทำงาน น้ำก็ระบายออกไม่ได้
7.   รอยต่อท่อแตกรั่ว น้ำจากภายนอกล้นเข้ามาในระบบ หรือน้ำในระบบรั่วซึมออกไปดันชั้นดินรอบๆ ให้ทรุดตัวเพิ่มขึ้น

แนวทางการแก้ไขระยะยาวเพื่อเมืองที่แห้งไวขึ้น
การแก้ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากไม่สามารถทำได้ด้วยวิธีใดวิธีหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการยกนวัตกรรมและบริหารจัดการเชิงรุก ตั้งแต่การขุดลอกคลองและเลนท่อระบายน้ำอย่างสม่ำเสมอ ไปจนถึงการเปลี่ยนใช้วัสดุอุปกรณ์ระบายน้ำที่มีประสิทธิภาพสูงขึ้น การติดตั้ง ฝาท่อระบายน้ำ ที่มีการคำนวณอัตราการไหลของน้ำอย่างถูกต้อง ถือเป็นก้าวแรกที่ทำได้ทันทีและเห็นผลชัดเจน รวมถึงการเพิ่มพื้นที่รับน้ำธรรมชาติ เช่น สวนสาธารณะแบบจมน้ำได้ (Retention Park) เพื่อช่วยชะลอน้ำก่อนไหลลงสู่ระบบระบายน้ำหลักของเมือง
เมื่อโครงสร้างพื้นฐานได้รับการดูแลและปรับปรุงให้ทันสมัยควบคู่กับการจัดการขยะอย่างจริงจัง ปัญหาน้ำท่วมขังซ้ำซากในจุดเดิมๆ ของกรุงเทพฯ จะค่อยๆ ลดลงอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้ทุกคนเดินทางได้อย่างปลอดภัยในทุกฤดูฝน