อ่านค่าไม่เป็นต้องดู ! วิธีอ่านค่ามัลติมิเตอร์ ฉบับย่อ

[รินะ ฮาเสะ]

         เคยเป็นกันไหม ? เครื่องใช้ไฟฟ้าที่บ้านเสีย หรือแค่อยากเช็กถ่านไฟฉายว่าหมดหรือยัง เลยตัดสินใจซื้อเครื่องมือวัดไฟมาติดบ้านไว้ แต่พอแกะกล่องออกมาถึงกับไปไม่เป็น เพราะเจอปุ่มหมุนเยอะแยะเต็มไปหมด ตัวเลขบนหน้าจอก็วิ่งไปมา ไม่รู้จะเริ่มอ่านค่าตรงไหน
จริง ๆ แล้วการใช้งานเจ้าเครื่องนี้ไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่คิด หากเข้าใจหลักการพื้นฐานเพียงไม่กี่ข้อ ก็สามารถเช็กอาการป่วยของเครื่องใช้ไฟฟ้าเบื้องต้นได้แล้ว บทความนี้จะมาสอนวิธีอ่านค่า มัลติมิเตอร์ฉบับย่อ ที่จะเปลี่ยนเรื่องยากของงานช่าง ให้กลายเป็นเรื่องง่ายสำหรับมือใหม่ภายใน 3 นาที


ทำความรู้จักประเภทของมัลติมิเตอร์ก่อนเริ่ม
ก่อนจะไปดูวิธีอ่านค่า ต้องสำรวจก่อนว่าอุปกรณ์ในมือเป็นแบบไหน โดยหลัก ๆ มัลติมิเตอร์ในท้องตลาดจะมีอยู่ 2 ประเภท คือ
1.แบบเข็ม (Analog Multimeter): รุ่นคลาสสิกที่ช่างรุ่นเก่านิยมใช้ ต้องอาศัยการมองเข็มที่กวาดไปมาบนสเกลหน้าปัด ซึ่งอาจจะดูยากและต้องมีการคำนวณในใจเล็กน้อยสำหรับมือใหม่
2.แบบตัวเลข (Digital Multimeter): รุ่นที่แสดงผลเป็นตัวเลขดิจิทัลบนหน้าจอ LCD อ่านค่าง่ายเหมือนดูนาฬิกา และมีความแม่นยำสูง
สำหรับผู้เริ่มต้น ขอแนะนำให้เลือกใช้แบบดิจิทัลจะดีที่สุด เพราะช่วยลดความผิดพลาดในการอ่านค่ามัลติมิเตอร์ได้มาก ไม่ต้องมานั่งเพ่งเข็มให้ปวดตา หรือต้องคอยดูสเกลหลายบรรทัดให้งง

สัญลักษณ์สำคัญบนหน้าปัดที่ต้องรู้
หัวใจสำคัญของการใช้งานคือการบิดหมุนให้ถูกช่อง มาดูสัญลักษณ์พื้นฐานที่เจอบ่อยที่สุด
V~ หรือ ACV (AC Voltage): ย่านวัดแรงดันไฟฟ้ากระแสสลับ ใช้สำหรับวัดไฟบ้าน ปลั๊กพ่วง จุดนี้สำคัญมากห้ามบิดผิดเด็ดขาด
V- หรือ V... หรือ DCV (DC Voltage): ย่านวัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง ใช้สำหรับวัดถ่านไฟฉาย แบตเตอรี่มือถือ หรือแบตเตอรี่รถยนต์
Ω (Resistance): ย่านวัดความต้านทาน (โอห์ม) ใช้เช็กตัวต้านทาน หรือเช็กว่าสายไฟขาดในหรือไม่
สัญลักษณ์รูปคลื่นเสียง (Continuity): ใช้สำหรับเช็กความต่อเนื่องของวงจร ถ้าแตะสายวัดเข้าหากันแล้วมีเสียงติ๊ด แปลว่าสายไฟเชื่อมต่อกันดี ไม่ขาด

วิธีอ่านค่ามัลติมิเตอร์ แบบทีละขั้นตอน
ขั้นตอนที่ 1: การเสียบสายวัด

• สายสีดำ: เสียบเข้าช่องที่มีสัญลักษณ์ COM (Common) เสมอ นี่คือขั้วลบ
• สายสีแดง: เสียบเข้าช่องที่มีสัญลักษณ์ VΩmA นี่คือขั้วบวกสำหรับวัดค่าทั่วไป

ขั้นตอนที่ 2: การวัดและอ่านค่า ขอยกตัวอย่างที่ง่ายที่สุด คือการเช็กถ่านไฟฉาย AA ซึ่งปกติมีแรงดัน 1.5V
1.บิดลูกบิดไปที่ย่าน DCV
2.ต้องเลือกตัวเลขย่านวัดที่มากกว่าค่าที่จะวัดเสมอ เช่น ถ่าน 1.5V ให้บิดไปที่เลข 20 (เพราะถ้าบิดไปที่ 2000m หรือ 2V อาจจะน้อยหรือปริ่มเกินไปสำหรับการวัดบางอย่าง)
3.นำสายสีแดงแตะขั้วบวก (+) และสายสีดำแตะขั้วลบ (-) ของถ่าน
4.อ่านค่าตัวเลขบนหน้าจอมัลติมิเตอร์ได้เลย หากขึ้นว่า 1.48V หรือ 1.50V แสดงว่าถ่านยังมีไฟเต็มเปี่ยม แต่ถ้าต่ำกว่า 1.2V แสดงว่าถ่านใกล้หมดแล้ว

กรณีวัดไฟบ้าน (AC)
1.บิดไปที่ย่าน ACV หรือ V~ เลือกค่าที่สูงกว่า 220V บ้านเราใช้ 220V ดังนั้นควรเลือกที่ 600V หรือ 750V
2.แหย่ปลายสายวัดเข้าไปในรูปลั๊กไฟ ระวังมืออย่าโดนส่วนที่เป็นโลหะเด็ดขาด
3.หน้าจอจะโชว์ตัวเลขประมาณ 220V - 230V ซึ่งเป็นค่าปกติของไฟบ้านไทย
ข้อสังเกต: หากหน้าจอขึ้นเลข 1 หรือ OL (Over Limit) แสดงว่าค่าไฟเกินย่านที่ตั้งไว้ ให้บิดลูกบิดไปที่ตัวเลขย่านวัดที่สูงขึ้น

ข้อควรระวังเพื่อความปลอดภัย
แม้มัลติมิเตอร์จะเป็นเครื่องมือสามัญประจำบ้าน แต่ก็ต้องใช้ด้วยความระมัดระวังสูงสุด

• ห้ามวัดค่าความต้านทาน (Ω) ในขณะที่มีการจ่ายไฟเข้าวงจรเด็ดขาด เพราะอาจทำให้เครื่องพังหรือฟิวส์ขาดได้ทันที
• ทุกครั้งที่วัดไฟบ้านต้องจับที่ด้ามฉนวนของสายวัดเท่านั้น นิ้วมือห้ามแตะโดนปลายเหล็ก และควรสวมรองเท้าขณะวัดเสมอ

เห็นไหมว่าการอ่านค่ามัลติมิเตอร์ไม่ใช่เรื่องยากอย่างที่คิด แค่ต้องตาดู หูฟัง และมือหมุนให้ถูกย่าน เพียงเท่านี้ก็สามารถตรวจสอบอุปกรณ์ไฟฟ้าเบื้องต้นได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องเรียกช่างทุกครั้งที่เครื่องใช้ไฟฟ้ามีปัญหา หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้มือใหม่กล้าหยิบเครื่องมือมาใช้งานกันมากขึ้น ลองหยิบมาวัดดูสิ แล้วจะรู้ว่ามันง่ายนิดเดียว !