เจาะลึก! ความกลัวเข็ม กลัวเลือด หรือกลัวโรงพยาบาลเกิดจากอะไร?

[รอบรู้ ไทย]

เจาะลึก! ความกลัวเข็ม กลัวเลือด หรือกลัวโรงพยาบาลเกิดจากอะไร?

เคยรู้สึกใจสั่น หน้ามืด หรือเหงื่อแตกพล่านเพียงแค่ต้องเดินเข้าประตูโรงพยาบาล เห็นเข็มฉีดยา หรือเห็นหยดเลือดหรือไม่? อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องคิดไปเองหรือความอ่อนแอทางจิตใจ แต่มันคือกลไกการปกป้องตัวเองตามธรรมชาติที่ซับซ้อนของสมองและระบบประสาท! ความกลัวทางการแพทย์ (Medical Phobia) ถือเป็นภาวะทางจิตวิทยาที่พบได้บ่อยทั่วโลก ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการตัดสินใจเข้ารับการรักษา ยามที่ผู้ป่วยต้องเผชิญกับโรคซับซ้อนที่ต้องอาศัยการรักษาทางกายภาพอย่างการ ผ่าตัดกระดูกสันหลัง ความกลัวและความวิตกกังวลเหล่านี้มักจะทวีคูณขึ้นเป็นเท่าตัว ยิ่งเมื่อผสมผสานกับกังวลเรื่อง ค่าใช้จ่ายผ่าตัดกระดูกสันหลัง เข้าไปด้วยแล้ว ก็อาจทำให้หลายคนเลี่ยงการพบแพทย์จนโรคลุกลามโดยไม่จำเป็น การเข้าใจรากเหง้าของความกลัวจึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการก้าวข้ามอุปสรรคทางจิตใจ เพื่อเปิดทางสู่การรักษาที่มีประสิทธิภาพ

3 กลไกทางจิตวิทยาและชีววิทยา ที่อยู่เบื้องหลังความกลัวทางการแพทย์
ความวิตกกังวลเมื่อต้องเผชิญหน้ากับเครื่องมือแพทย์หรือบรรยากาศในสถานพยาบาล มีที่มาจากหลายปัจจัยที่เชื่อมโยงกันอย่างน่าทึ่ง
•   ประสบการณ์วัยเด็กและการเรียนรู้จากความทรงจำ (Conditioning) ประสบการณ์ฝังใจในวัยเด็ก เช่น การถูกบังคับให้ฉีดยา หรือการเคยเจ็บปวดจากการรักษาทางการแพทย์ สามารถสลักความกลัวไว้ในสมองส่วนอมิกดาลา (Amygdala) ทำให้ร่างกายสั่งการให้ตอบสนองด้วยความตระหนกทุกครั้งที่เจอกับสถานการณ์คล้ายเดิม
•   ปฏิกิริยาสอบตอบของระบบประสาทแบบ Vasovagal Syncope ความกลัวเลือดหรือเข็มฉีดยามีความพิเศษตรงที่มักทำให้ความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจดิ่งลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ จนเกิดอาการหน้ามืด คลื่นไส้ หรือวูบหมดสติได้อย่างฉับพลัน
•   สัญชาตญาณการกลัวสิ่งแปลกปลอมและการสูญเสียการควบคุม สภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยกลิ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ เสียงเครื่องมือ หรือการต้องนอนบนเตียงผู้ป่วย ทำให้มนุษย์รู้สึกสูญเสียอิสรภาพและการควบคุมร่างกายของตนเอง ซึ่งกระตุ้นสัญชาตญาณการเอาชีวิตรอดให้ทำงานผิดปกติ

ส่องโครงสร้างบริการและนวัตกรรมทางการแพทย์ด้านศัลยกรรมกระดูกสันหลัง
เมื่อพิจารณาในฝั่งของศูนย์โรคกระดูกและข้อ สถาบันศัลยกรรมระบบประสาท และโรงพยาบาลชั้นนำ สำหรับโรงพยาบาลเฉพาะทางที่ให้บริการผ่าตัดกระดูกสันหลัง เขามีบริการตรวจวินิจฉัยด้วยระบบเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบสามมิติ บริการผ่าตัดผ่านกล้องเอ็นโดสโคปแผลเล็ก (MIS) บริการใช้หัตถการระงับความเจ็บปวดด้วยการฉีดยาเข้าช่องข้อต่อ บริการประเมินความพร้อมของร่างกายและจิตใจก่อนการรักษา บริการประเมินสิทธิการรักษาและใบเสนอราคา ค่าใช้จ่ายผ่าตัดกระดูกสันหลัง แบบเหมาจ่าย (Package) ตลอดจนมีบริการกายภาพบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพหลังการผ่าตัดอย่างครบวงจร การเลือกใช้บริการจากสถานพยาบาลที่มีทีมนวัตกรรมครบวงจรเหล่านี้ ช่วยให้ผู้ป่วยมีความสบายใจ รู้สึกปลอดภัย และลดความตระหนกต่อกระบวนการ ผ่าตัดกระดูกสันหลัง ได้อย่างมีนัยสำคัญ
นอกจากนี้ การได้รับข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับขั้นตอนการรักษาและรายละเอียด ค่าใช้จ่ายผ่าตัดกระดูกสันหลัง อย่างโปร่งใสจากทีมแพทย์ตั้งแต่ก่อนเข้ารับบริการ ยังช่วยให้ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถวางแผนทางการเงิน ปรับสภาพจิตใจ และลดความกังวลใจลงไปได้มากเลยทีเดียว

8 เทคนิคทางจิตวิทยา สำหรับการเอาชนะความกลัวทางการแพทย์อย่างได้ผล
การจัดการกับความกลัวไม่ได้หมายความว่าต้องกดความรู้สึกเอาไว้ แต่คือการเรียนรู้ที่จะรับมือและอยู่ร่วมกับมันอย่างถูกวิธี
1.   ฝึกการหายใจแบบกู้ชีพ (Box Breathing) เมื่อเริ่มรู้สึกใจสั่น ให้สูดลมหายใจเข้าลึกๆ ค้างไว้สี่วินาที แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออก เพื่อกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเทติกให้ช่วยลดอัตราการเต้นของหัวใจ
2.   แจ้งความกังวลให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบตรงๆ พยาบาลและแพทย์พร้อมจะปรับเปลี่ยนวิธีการทำงาน เช่น การชวนคุยเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ หรือการให้ผู้ป่วยนอนลงขณะเจาะเลือดเพื่อป้องกันการวูบ
3.   ใช้เทคนิคการเบี่ยงเบนประสาทสัมผัส (Sensory Distraction) ฟังเพลงโปรดผ่านหูฟัง บีบลูกบอลยาง หรืออมลูกอมรสเปรี้ยวขณะรอเข้ารับการรักษา เพื่อย้ายจุดสนใจของสมองไปที่อื่น
4.   ทำความเข้าใจกระบวนการรักษาล่วงหน้า การศึกษารายละเอียดเกี่ยวกับโรคและขั้นตอนการรักษาอย่างถูกต้อง จะช่วยลดความกลัวที่เกิดจากความไม่รู้หรือการจินตนาการไปเอง
5.   หาเพื่อนหรือคนในครอบครัวไปอยู่ข้างๆ การมีคนที่ไว้วางใจคอยอยู่เคียงข้างจะช่วยปล่อยสารออกซิโทซิน (Oxytocin) ที่มีคุณสมบัติช่วยลดระดับความเครียดและความกังวล
6.   ใช้เทคนิคการเกร็งกล้ามเนื้อเพื่อเพิ่มความดัน (Applied Tension) หากมีอาการหน้ามืดเวลาเห็นเข็ม ให้ลองเกร็งกล้ามเนื้อแขน ลำตัว และขา เป็นระยะเวลาสิบห้าวินาที แล้วคลายออก เพื่อช่วยดันความดันโลหิตไม่ให้ดิ่งลงเร็วเกินไป
7.   วางแผนด้านการเงินล่วงหน้าให้ชัดเจน การสอบถามรายละเอียด ค่าใช้จ่ายผ่าตัดกระดูกสันหลัง และการเตรียมความพร้อมเรื่องประกันสุขภาพ จะช่วยตัดความวิตกกังวลด้านภาระทางการเงินออกไปจากการรักษา
8.   ค่อยๆ เผชิญหน้าทีละนิด (Exposure Therapy) หากมีความกลัวรุนแรง การปรึกษาจิตแพทย์เพื่อทำพฤติกรรมบำบัด จะช่วยให้ร่างกายคุ้นเคยกับสิ่งกระตุ้นทีละน้อยจนความกลัวค่อยๆ ลดลงอย่างยั่งยืน